تعویض مفصل ران یکی از شایعترین و موفقترین جراحیهای ارتوپدی است و در بیمارانی انجام میشود که دچار درد شدید، تخریب مفصل و محدودیت حرکتی شدهاند. این جراحی با هدف کاهش درد، افزایش تحرک و بهبود کیفیت زندگی انجام میشود. امروزه با پیشرفت تکنیکهای جراحی و فناوری پروتزها، بیماران پس از عمل قادرند فعالیتهای روزمره خود را بهطور مؤثری از سر بگیرند.
ساختار مفصل ران
مفصل ران از نوع گوی و کاسهای است و شامل دو بخش میشود:
- سر استخوان ران (فمور)
- حفره استابولوم در لگن
در این مفصل، غضروف موجب حرکت روان و بدون درد میشود. تخریب این غضروف باعث سایش استخوانها و ایجاد درد شدید میگردد.
دلایل انجام تعویض مفصل ران
مهمترین شرایطی که نیاز به تعویض مفصل ران ایجاد میکنند عبارتاند از:
۱. آرتروز (استئوآرتریت)
شایعترین علت، که به دلیل فرسودگی غضروف در سنین بالا رخ میدهد.
۲. روماتیسم مفصلی
یک بیماری خودایمنی که موجب التهاب و تخریب مفاصل میشود.
۳. نکروز سر استخوان ران (AVN)
بیماری که در آن خونرسانی به سر استخوان ران مختل شده و باعث مرگ سلولی و خرد شدن استخوان میشود. اغلب در جوانان نیز دیده میشود.
۴. شکستگی گردن استخوان ران
بهخصوص در سالمندان، که ممکن است نیازمند تعویض کامل مفصل باشد.
۵. بدشکلیهای مادرزادی مفصل ران
مثل دیسپلازی یا نیمدررفتگی از کودکی.
نحوه انجام جراحی
در عمل تعویض مفصل ران، قسمت تخریبشده سر استخوان ران برداشته شده و به جای آن یک سر مصنوعی نصب میشود. همچنین سطح خرابشده حفره لگن برداشته و با یک کاسه مصنوعی (سوکت) جایگزین میگردد.
پروتزهای مفصل ران معمولاً شامل:
- یک گوی فلزی یا سرامیکی
- یک کاسه (سوکت) فلزی یا پلاستیکی
- یک پایه فلزی (استم) که داخل استخوان ران قرار میگیرد
پروتزها میتوانند با سیمان استخوانی یا بدون سیمان در جای خود ثابت شوند.
مزایای جراحی تعویض مفصل ران
- کاهش چشمگیر درد
- توانایی بهتر در راه رفتن و نشستن
- بازگشت دامنه حرکتی مناسب
- افزایش کیفیت زندگی
- امکان انجام بسیاری از فعالیتهای روزانه بدون درد
عوارض احتمالی
اگرچه این عمل بسیار موفق است، اما احتمال عوارض زیر وجود دارد:
- دررفتگی مفصل مصنوعی
- عفونت در محل جراحی
- لخته خون در پاها
- اختلاف طول پا
- شل شدن پروتز در طول زمان
با انتخاب جراح باتجربه و رعایت توصیههای پس از عمل، این عوارض به حداقل میرسند.
مراقبتهای پس از جراحی
۱. فیزیوتراپی و تمرینات تقویتی
برای افزایش قدرت عضلات لگن و بهبود راه رفتن ضروری است.
۲. استفاده از واکر یا عصا
در هفتههای ابتدایی برای جلوگیری از فشار زیاد و پیشگیری از دررفتگی.
۳. پرهیز از حرکات خطرناک
مانند:
- خم شدن زیاد
- چرخش ناگهانی پا
- نشستن روی صندلیهای خیلی کوتاه
این حرکات ممکن است باعث دررفتگی مفصل شوند.
۴. مراقبت از زخم
خشک و تمیز نگه داشتن محل عمل.
۵. مصرف داروهای ضد لخته
با نظر پزشک.
طول عمر مفصل مصنوعی ران
بسته به نوع پروتز، کیفیت استخوان و سبک زندگی بیمار، طول عمر مفصل مصنوعی معمولاً ۱۵ تا ۲۰ سال یا حتی بیشتر است. استفاده از پروتزهای سرامیکی جدید، دوام بیشتری فراهم میکند.
