شکستگی زانو یکی از آسیبهای شایع اندام تحتانی است که معمولاً بر اثر ضربههای مستقیم، چرخشی یا سقوط ایجاد میشود. از آنجا که زانو یکی از مهمترین مفاصل تحملکننده وزن بدن است، هرگونه شکستگی در ناحیه آن میتواند عملکرد حرکتی انسان را بهشدت مختل کرده و نیازمند درمان دقیق و سریع باشد.
ساختار زانو
مفصل زانو از سه استخوان اصلی تشکیل شده است:
- استخوان ران (فمور)
- استخوان ساق (تیبیا)
- کشکک (پاتلا)
علاوه بر این، ساختارهایی مانند رباطها، منیسکها و غضروفها در حفظ پایداری و حرکت روان زانو نقش حیاتی دارند. شکستگی هر یک از بخشهای فوق میتواند منجر به آسیب مفصل و اختلال عملکرد شود.
علل شکستگی زانو
شکستگی زانو اغلب ناشی از موارد زیر است:
۱. ضربههای شدید
- تصادفات رانندگی
- سقوط از ارتفاع
- ضربات ورزشی قدرتمند
۲. ضربههای خفیف در افراد مبتلا به پوکی استخوان
در سالمندان، حتی زمین خوردن ساده میتواند باعث شکستگی شود.
۳. آسیبهای چرخشی شدید
بهویژه هنگام فعالیتهای ورزشی مثل فوتبال، اسکی و بسکتبال.
انواع شکستگیهای زانو
۱. شکستگی کشکک (Patella Fracture)
معمولاً بر اثر ضربه مستقیم یا انقباض شدید عضله چهارسر.
علائم: درد شدید، ناتوانی در صاف کردن زانو، تورم.
۲. شکستگی تیبیال پلاتو (Tibial Plateau Fracture)
در بخش بالایی استخوان ساق پا، جایی که با استخوان ران مفصل میشود.
این شکستگی بسیار مهم است زیرا سطح مفصل را درگیر میکند.
علائم: تورم، ناتوانی تحمل وزن، درد هنگام حرکت.
۳. شکستگی کندیلهای استخوان ران (Distal Femur Fracture)
اغلب ناشی از ضربات شدید، بهخصوص در تصادفات.
علائم: درد شدید، تغییر شکل، محدودیت حرکت.
۴. شکستگیهای درونمفصلی
شامل شکستگیهایی که سطح مفصل را درگیر میکنند و ممکن است روند بهبودی طولانیتری داشته باشند.
علائم شکستگی زانو
- درد شدید در هنگام حرکت یا فشار
- تورم و کبودی
- صدای شکستن یا تقتق هنگام وقوع حادثه
- ناتوانی در راه رفتن یا تحمل وزن
- تغییر شکل مفصل
- حساسیت شدید به لمس
تشخیص شکستگی زانو
تشخیص دقیق به کمک موارد زیر انجام میشود:
۱. معاینه بالینی
بررسی دامنه حرکتی، حساسیت، تورم و وضعیت عصبی–عروقی.
۲. تصویربرداری
- رادیوگرافی ساده برای مشاهده نوع شکستگی
- سیتیاسکن برای بررسی شکستگیهای پیچیده یا درونمفصلی
- MRI برای مشاهده آسیبهای همراه مانند پارگی رباطها یا منیسک
درمان شکستگی زانو
نوع درمان بستگی به محل شکستگی، میزان جابجایی و شرایط بیمار دارد.
۱. درمان غیرجراحی
مناسب برای شکستگیهای پایدار و بدون جابجایی:
- گچگیری یا استفاده از بریس
- استراحت و عدم تحمل وزن
- داروهای ضد درد
- یخگذاری و بالا نگه داشتن پا
- فیزیوتراپی پس از ترمیم اولیه
۲. درمان جراحی
برای شکستگیهای جابجا شده، چندقطعهای یا درونمفصلی لازم است:
- پیچ و پلاک (ORIF)
- فیکساسیون با پیچهای کانولیتد
- میله داخل استخوان (Intramedullary Nail) در برخی شکستگیهای استخوان ران
- در موارد شدید، ممکن است نیاز به پیوند استخوان باشد.
عوارض شکستگی زانو
- خشکی مفصل
- آرتروز زودرس
- عفونت پس از عمل
- لخته خون (DVT)
- ناپایداری مفصل
- محدودیت حرکتی بلندمدت
بازتوانی و فیزیوتراپی
فیزیوتراپی نقش حیاتی در بازگشت عملکرد زانو دارد:
- تمرینات افزایش دامنه حرکتی
- تقویت عضلات چهارسر و همسترینگ
- تمرینات تعادل و راه رفتن
- بازگشت تدریجی به فعالیتهای ورزشی
جمعبندی
شکستگی زانو یک آسیب جدی است که نیازمند تشخیص دقیق و درمان مناسب است. نوع شکستگی و میزان جابجایی، روش درمان را تعیین میکند. بازتوانی منظم نقش مهمی در جلوگیری از خشکی مفصل و بازگشت به عملکرد طبیعی دارد.
